Doanh nghiệp là gì? Các loại hình doanh nghiệp phổ biến

Trong quá trình phát triển kinh tế hiện đại, doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị cho xã hội, thúc đẩy sản xuất, thương mại và dịch vụ. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ doanh nghiệp là gì, doanh nghiệp được tổ chức và hoạt động như thế nào theo quy định pháp luật.

Việc nắm rõ khái niệm cũng như các loại hình doanh nghiệp phổ biến sẽ giúp cá nhân và tổ chức lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp, hạn chế rủi ro pháp lý và xây dựng chiến lược phát triển bền vững ngay từ giai đoạn khởi nghiệp.

Doanh nghiệp là gì?

Theo Wikipedia, doanh nghiệp (tiếng Anh là Enterprise) là một tổ chức kinh tế vị lợi, hoạt động dưới một hình thức pháp lý nhất định. Trọng tâm của tổ chức này là tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa và dịch vụ nhằm mục đích tạo ra lợi nhuận.

Mục tiêu hoạt động 

Mục tiêu phổ biến nhất của các doanh nghiệp là mang lại giá trị gia tăng cho khách hàng, từ đó tạo ra thu nhập cho chủ sở hữu và giải quyết bài toán việc làm cho cộng đồng. Tuy nhiên, không phải tổ chức nào cũng đặt lợi nhuận lên hàng đầu. Hiện nay, có rất nhiều doanh nghiệp (như doanh nghiệp xã hội) được thành lập nhằm hướng tới các mục tiêu phi lợi nhuận thuộc lĩnh vực văn hóa, giáo dục, môi trường hay từ thiện.

Vai trò đối với nền kinh tế – xã hội 

Doanh nghiệp được xem là hạt nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế và xã hội, thể hiện qua các vai trò cốt lõi:

• Đóng góp vĩ mô: Tạo ra khối lượng lớn sản phẩm, dịch vụ, đóng góp vào ngân sách quốc gia thông qua các khoản thuế và nâng cao thu nhập cho người lao động.
• Đáp ứng nhu cầu thị trường: Là nguồn cung ứng hàng hóa, dịch vụ không thể thiếu cho người tiêu dùng và các tổ chức khác.
• Tạo động lực phát triển: Các doanh nghiệp vừa là đối tác hợp tác, vừa là đối thủ cạnh tranh của nhau, qua đó tạo ra môi trường kinh doanh năng động và liên tục đổi mới.

Mã số doanh nghiệp

Mã số doanh nghiệp là dãy số do Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp tạo lập và cấp cho doanh nghiệp ngay khi hoàn tất thủ tục thành lập. Thông tin này được thể hiện trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Mỗi doanh nghiệp chỉ được cấp một mã số duy nhất, và mã số đó không được cấp lại cho bất kỳ doanh nghiệp nào khác.

Mã số doanh nghiệp được sử dụng trong nhiều hoạt động như:

• Thực hiện nghĩa vụ thuế
• Tiến hành các thủ tục hành chính
• Xác lập và thực hiện các quyền, nghĩa vụ liên quan của doanh nghiệp

(Căn cứ: Điều 29 Luật Doanh nghiệp 2020)

Các loại hình doanh nghiệp theo quy định pháp luật

Theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, hệ thống doanh nghiệp tại Việt Nam được chia thành nhiều loại hình khác nhau. Một trong những loại hình phổ biến là công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên.

Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên

• Đây là loại hình doanh nghiệp có từ 2 đến tối đa 50 thành viên, các thành viên có thể là cá nhân hoặc tổ chức cùng tham gia góp vốn thành lập và hoạt động kinh doanh.
• Doanh nghiệp này có tư cách pháp nhân kể từ thời điểm được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, từ đó có đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.
• Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên không được phép phát hành cổ phần để huy động vốn, ngoại trừ trường hợp thực hiện chuyển đổi sang loại hình công ty cổ phần.
• Tuy không được phát hành cổ phần, nhưng công ty vẫn có thể phát hành trái phiếu nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Đối với trái phiếu phát hành riêng lẻ, doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định liên quan trong Luật Doanh nghiệp 2020.

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên là loại hình doanh nghiệp do một cá nhân hoặc một tổ chức làm chủ sở hữu. Chủ sở hữu sẽ chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ cũng như nghĩa vụ tài sản của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn điều lệ đã đăng ký.

• Công ty TNHH một thành viên có tư cách pháp nhân kể từ thời điểm được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
• Doanh nghiệp không được phát hành cổ phần, ngoại trừ trường hợp thực hiện chuyển đổi sang loại hình công ty cổ phần.
• Công ty có thể phát hành trái phiếu theo quy định của pháp luật hiện hành; đối với trái phiếu phát hành riêng lẻ phải tuân thủ các quy định tại Điều 128 và Điều 129 của Luật Doanh nghiệp 2020 cùng các quy định liên quan.

Công ty cổ phần

Công ty cổ phần là một loại hình doanh nghiệp có đặc điểm:

• Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau, gọi là cổ phần.
• Cổ đông có thể là cá nhân hoặc tổ chức, với số lượng tối thiểu là 03 cổ đông và không giới hạn số lượng tối đa.
• Mỗi cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính của công ty trong phạm vi số vốn đã góp.
• Cổ đông được tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ một số trường hợp hạn chế theo quy định tại khoản 3 Điều 120 và khoản 1 Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020.

Công ty cổ phần được công nhận tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Ngoài ra, loại hình doanh nghiệp này có quyền phát hành cổ phần, trái phiếu và các loại chứng khoán khác theo quy định của pháp luật.

Hiểu rõ doanh nghiệp là gì và các loại hình doanh nghiệp phổ biến sẽ giúp cá nhân, tổ chức đưa ra quyết định phù hợp khi bắt đầu hoạt động kinh doanh. Mỗi mô hình doanh nghiệp đều có ưu điểm và hạn chế riêng, vì vậy việc lựa chọn cần dựa trên mục tiêu phát triển, quy mô hoạt động cũng như chiến lược lâu dài của chủ sở hữu.

Trong trường hợp cần hỗ trợ về thủ tục pháp lý hoặc tư vấn lựa chọn loại hình doanh nghiệp phù hợp, việc tham khảo ý kiến từ các đơn vị chuyên môn sẽ giúp quá trình thành lập doanh nghiệp diễn ra nhanh chóng, đúng quy định và thuận lợi hơn trong giai đoạn vận hành sau này.